Open Overheid = Open Data

TheHague

Voor deelname van burgers aan een open overheid dienen burgers wel over dezelfde informatie te beschikken als de overheid. Formeel gezegd: om de informatie-asymmetrie tussen overheid en burger op te lossen dient de informatiepositie van de burger te worden versterkt. Digitalisering maakt dit mogelijk door data van overheidsorganen publiek beschikbaar te maken voor hergebruik zonder beperking; dit is open data. De Wet Openbaar Bestuur (WOB) staat al veel toe op dit gebied, en de aanstaande Wet op Hergebruik Overheidsinformatie zal open overheidsdata nog veel verder ondersteunen. Even grasduinen door de beschikbare datasets op data.overheid.nl geeft een idee van de mogelijkheden.

Voorbeelden van toepassingen van open overheidsdata zijn een buurtthermometer die wordt gebruikt in gemeenteraadsvergaderingen of marketingbureaus die data over stemgedrag gebruiken voor commerciële doeleinden. Andere leuke apps zijn OmgevingsAlert (wat gebeurt er in jouw buurt?) en de schoolvergelijker 10.000scholen.nl, maar open overheidsdata wordt bijvoorbeeld ook gebruikt in de bekende OV-, file- en weer-apps. En we kennen ook allemaal wel de SMS-diensten die open data van het Kadaster en de Rijksdienst voor het Wegverkeer gebruiken. Een interessant voorbeeld van de impact die open overheidsdata kan hebben is de Groninger Bodem Beweging die open data van het KNMI gebruikt om overzichten van aardbevingen te creëren.

Arjan El Fassed van de Open State Foundation vertelde op de open overheid conferentie over hun kruistocht om overheidsfinanciën inzichtelijk te maken als open data, zie OpenSpending. Dit dient niet alleen het informeren van burgers en commerciële initiatieven, de overheid is zelf de grootste gebruiker van financiële open data. Wat weer kan leiden tot kostenbesparing voor de overheid door nieuwe inzichten (e.g. inkoopvergelijker.nl). Draagvlak onder ambtenaren blijft echter een uitdaging. In de toekomst hoopt de Open State Foundation financiële gegevens nog preciezer te kunnen openbaren (op transactieniveau!) en een koppeling te kunnen maken met het proces van politieke besluitvorming (wie stemde ook alweer voor dat peperdure viaduct?). Interessant is ook multi party spending, ofwel uitgaven en subsidies binnen een keten van overheden en organisaties te kunnen inzien. Mark van der Net van OScity benadrukt ook de mogelijkheden van het combineren van open overheidsdata met andere open of gesloten data, meer dan alleen advertenties verkopen.

Maar er zijn nog veel technische, organisatorische, politieke en maatschappelijke vraagstukken bij open overheidsdata. De burger heeft bijvoorbeeld niet direct iets aan de data, maar iets of iemand nodig die de ruwe data toegankelijk maakt en analyseert. De Overheid moet ook openstaan voor de reacties op open data, en de effecten zijn vaak onverwacht. Er is ook discussie over het verdienmodel achter applicaties die open overheidsdata gebruiken. OmgevingsAlert werd bijvoorbeeld gefinancierd door gemeenten, in plaats van een advertentiemodel of dat gebruikers hier zelf voor betalen. Wat er met de open overheidsdata gebeurt is bovendien lastig te controleren. En is open data wel zo eerlijk of sluit digitalisering juist mensen buiten? Te vaak is open data nog ongestructureerd en niet bruikbaar, en daarmee niet schaalbaar. Ten slotte heeft veel open data wereldwijd nog geen licentie, waardoor gebruiksrechten nog niet zijn vastgesteld of rechten worden geschonden.

De oplossing is volgens Stef van Grieken van Google dat open overheidsdata de status van infrastructuur krijgt. Er is in ieder geval veel behoefte aan applicaties die maatschappelijke problemen helpen oplossen, waarin open data een grote rol kan spelen. Initiatieven als hackatons resulteren vaak wel in data-oplossingen, maar zelden in maatschappelijke oplossingen. Een vraag blijft wel hoe vraagstukken te voorzien waarvoor geen commercieel levensvatbare oplossing kan worden gevonden. Google Civic Innovation gebruikt bijvoorbeeld open overheidsdata om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, zoals het ondersteunen van verkiezingen of informatievoorziening bij rampen.

Zelf spelen met open overheidsdata? Kijk dan eens op hackdeoverheid.nl.

Leave a Reply